top of page

4. De mente S. Thomae

Scholae cui tam multi et maximi theologi addicti erant, tantum mens sagacisssima et omnino excellens, qualis erat mens S. Thomae, se opponere ausa est. Eius argumentationi aliud ac Richardo principium praelucebat, quodque ipse ex Aristotele, ut statim dicetur, desumpsisse videtur: Quatenus ens est magis independens ab aliis, eo perfectius, eo magis unum. En adagium, quod in argumentis Stagyritae et Aquinatis [38] subauditur. Interea opera magistri Aquinatis inspiciantur, ut tanto melius discipuli appareat independentia.

I. Albertus Magnus erat primus, qui Aristoteli strictius adhaesit, attamen ut suas sententias transformaret tempus ei deerat, ideoque in hac re pacifice cum vetere schola Franciscana progressus est. Unus textus audiatur, ut omne dubium de eius mente excludatur.

Si enim divina essentia sine personis intelligeretur, non iucundissime suo bono frueretur per se solitaria. [39]

Inde Spiritus S. ut amor fruitionis (egoisticus) procedere nequit.

Ad id quod quaeritur de amore, antiqui responderunt satis convenienter distinguentes duplicem amorem fruitionis scilicet et amicitiae. Fruitivus amor in gustu proprii boni est, qui nec tendit in alterum procedendo, nec citat nec multiplicat spiritum, sed dilectione diffunditur in gustu boni. Amor autem amicitiae semper procedit in alterum et per modum processionis suae proprium et singularem accipit existentiae modum. Et a similitudine illius processio amoris dicitur processio Spiritus Si. [40]

Albertus ergo sine ulla restrictione superius expositam sententiam Richardi et Francisca- norum agnoscit.

Similiter adhuc postea unus e maximis discipulis Alberti Ulrichus (Ulrich v. Stassburg) in sua «Summa» docuit:

«...Pater et filius non solum ut unum sunt, sed eciam in quantum sunt persone distincte necessario sociantur aliquo amore, quia sec. philosophum amicicia uel est beatitudo uel non est sine ea, eo quod nullius boni sine socio iocunda est possessio ut dicit Seneca...» [41]

II. Talem doctrinam audivit S. Thomas. Quamquam enim in principio magisterii sui traditae opinioni favere videtur, postea tamen rem melius perpendens magis critice processit atque sine dubio modum profundiorem considerandi totam quaestionem ostendit. Nam, cum in «Commentariis» differentiam inter spirationem et creationem una cum Franciscanis urgeat [42] atque in «Quaestionibus disputatis» [43] Richardum ut patronum expresse advocet, in ultimo ac perfectissimo opere suo «Summa theologica» amoris amicitiae, ut absolute perfectioris et iucundioris, nullam mentionem facit, immo aperte contra Victorinum pugnat et tale quid a Deo ut irrationabile excludit «Quod dicitur, quod sine consortio non potest esse iucunda possessio alicuius boni, locum habet, quando in una persona non invenitur perfecta bonitas; unde indiget ad plenam iucunditatis bonitatem bono alicuius alterius consociati sibi». [44] Deus quatenus Deus est perfecta bonitas et sibi sufficiens. Profecto, quia S. Thomas perfectionem amoris divini etiam in una persona invenit et defendit, ratio ruit, cur Spiritus S. procedens a duabus personis sec. perfectiorem et iucundiorem amorem procedat.

Attamen doctor angelicus emendando sententiam suam, in eadem «Summa» rationem amoris mutui et personalis proprietatis in processione Spiritus Si verificari docet. «Quia cum Pater amet unica dilectione se et Filium et e converso, importatur in Spiritu So, prout est amor, habitudo Patris ad Filium, et e converso, ut amantis ad amatum. Sed ex hoc ipso, quod Pater et Filius se mutuo amant, oportet, quod mutuus amor, qui est Spiritus S., ab utroque procedat». [45] Conceptu suo s. doctor ad Anselmum accedit et a schola Franciscana dimidia parte recedit. Quod adhuc magis ex hoc patet, quod Aquinas processionem tertiae pesonae sec. amorem purissimae amicitiae, ut ex. gr. Bonaventura, non intelligit, sed sec. amorem totius Dei i. e. essentiae divinae et trium personarum et creaturarum. «Pater non solum Filium, sed etiam se et nos diligit Spiritu So». [46] Sicut Filius gignitur sec. intellectionem totius Dei ita Spiritus S. procedit sec. amorem Dei amantis Deum. Breviter ergo: «Spiritus S. procedit ut amor in quantum Deus amat se ipsum». [47]

Necessitas duarum personarum ad spirationem ex eo probatur, quod amor verbum de re amata praesupponit. «Necesse est autem, quod amor a Verbo procedat. Non enim aliquid amamus, nisi sec. quod conceptione mentis apprehendimus. [48]

Sic amore Dei productivo intellecto sublata est a S. Thoma ratio necessitatis duarum personarum ad ipsam spirationem elicien dam, a schola Richardiana ex amore amicitiae adducta, ita ut unus spirator non duo spiratores statuantur:

«Ad septimum discendum, quod quidam dicunt, quod Pater et Filius, licet sint unum principium Spiritus Si, sunt tamen duo spiratores propter distinctionem suppositorum, sicut etiam duo spirantes, quia actus referuntur ad »supposita. Nec est eadem ratio de hoc nomine, creator, quia Spiritus S. procedit a Patre et Filio, ut sunt duae personae distinctae, ut dictum est (in solut. ad I. arg. hui. art.): non autem creatura procedit a tribus personis, ut sunt personae distinctae, sed ut sunt unum in essentia. Sed videtur melius dicendum, quod, quia spirans adjectivum est, spirator vero substantivum, possumus dicere, quod Pater et Filius sunt duo spirantes propter pluralitatem suppositorum, non autem duo spiratores propter unam spirationem. [49]

Quibus Aquinas argumentum Alexandri Halensis aliorumque Franciscanorum, si omnino iam non respuit, ad minimum in suspenso relinquit nolens ipsum in tota amplitudine recipere.

герб Йосиф Сліпий

ПАТРІАРХ ЙОСИФ СЛІПИЙ

Сайт створений виключно для поширення спадщини Йосифа Сліпого.

Він не має комерційної мети та не спрямований на отримання прибутку.

bottom of page