top of page

3. Conceptus amicitiae personarum divinarum in vetere schola Franciscana

I. Schola Victorina conceptum amicitiae notionalis in Deo sufficienter evolvit, sed nondum perfecte excoluit. Quem laborem schola Franciscana continuavit et perfecit. Alexander Halensis (+ 1245), ut sacerdos saecularis in universitate Parisiensi docebat, sed Franciscanus postea factus Victorino in Ordine S. Francisci potentes defensores praeparavit.

Doctor irrefragabilis Richardo innixus ut fundamentum ponit, Spiritum S. a duobus procedere debere, quia ut charitas spiretur.

... Ad hoc quod illa sit iucunda et delectabilis requiritur concors in productione... Quia ubi est perfecta charitas, ibi est dilectio et condilectio, quia perfecta non est unius ad se… [21]

Omnis amor amicitiae necessario personalis est et extra se diffunditur, in oppositione ad amorem naturae seu egoismum. Quod praecise Halensis clarius ostendere conatur. Spiritus S. procedit ut amor perfectissimus, sed talis amor debet habere et correspondens principium i. e. actum voluntatis perfectissimum. Duplex autem voluntas disstinguitur, essentialis et personalis, voluntas ut natura et voluntas ut voluntas. Prima residet in omni potentia animae, altera solum in ratione et est libera:

Voluntas primo modo dicta praecedit notitiam sive intelligentiam. Quia appetitus ille est in ipsa vi cognitiva respectu motivae naturaliter insertus, quo inhiat rei cognoscendae: et de hoc appetitu intelligitur auctoritas Augustini sec. quod partum mentis praecedit appetitus. Voluntas vero ut voluntas, ordine naturae consequitur notitiam: haec enim est determinata respectu alicuius rei: quia non possumus velle proprie aliquid nisi cognitum… [22]

Voluntas primo modo accepta communis est omnibus personis, secundo modo intellecta tantum propria Spiritui S-o, qui ad modum actus voluntatis determinatae ac perfectae procedit. Appellando S. Augustinum, Alexander conceptum Richardi, considerantis personas divinas sub respectu amoris, in vetus systema episcopi Hipponensis, explicandi processiones divinas per actum intellectus et amoris deflectit et hac occasione rationem personalis dilectionis in spiratione reddit. Quod adhuc magis apud Alexandri discipulum S. Bonaventuram apparet.

II. Usque adhuc lucubrationes Richardi omnibus ita placuerunt, ut nulla oppositio contra eum orta sit nec ullus theologus eas crisi subicere ausus sit. At tempore Bonaventurae fundamentum Richardianum, quod pauca post decennia tanta cum vi Scotistae adorti sunt, labefactari coepit et reconstructione indigebat.

Cum (Deus) summa charitas, cum charitas non sit amor primatus sed ad alterum, ergo requirit pluralitatem. Item si summa iucunditas, cum nullius boni sine socio sit iucunda possesio, ergo ad summam iucunditatem requiritur societas et ita pluralitas.

Sed Deus summe pertectus et sufficientissimus sibi est, doctor seraphicus obicientem sentit. Atqui si indigeret alio, sibi ipsi insufficiens esset, quod falsum est.

Dicendum, quod verum est, quod non indiget nec ponendus est alius propter indigentiam tanquam beatificans, sed in beatitudine communicans. Similiter ad illud, quod obicitur, quod deitas aeque plena et perfecta est in una, ut in pluribus. Dicendum, quod et si est aeque plene, non tamen ita plene declaratur et praeterea eo ipso, quo plene est in patre, redundat in alias «personas redundantia perfectionis. [23]

Bonum est diffusivum sui, amor perfectus est natura sua «centrifugaliset» altruisticus, non reflexus et egoisticus. Essentia divina non ex indigentia sed ex abundantia pluralitatem suppositorum requirit. Redundantia perfectionis — quam praeclare dictum! [24]

Praeterea S. Bonaventura in analysi conceptus amoris amicitiae applicati ad Spiritum S. proprias sententias profert. Amor amicitiae, sec. quem procedit Spiritus S., est perfectissimus et purissimus, a quo omnis, etiam tenuissima umbra egoismi removeri debet. Qua de causa praetermittit ipse responsum datum a Richrardo, cur Pater et Filius Spiritum S. amare debeant seu cur trinitas personarum requiratur, ut dilectio sit perfectissima. Non quia, ait Bonaventura, amor inter duos dispergatur, sed ne libidinem sapiat.

Perfectior est dilectio mutua quam reflexa, est perfectior adhuc mutua communicata, quam non communicata, quia talis scil. non communicata videtur sapere amorem libidinosum. [25]

Conceptu purissimae amicitiae ductus, S. Bonaventura similiter quaestionem dirimit, quomodo se habeat amor divinus in spiratione et qualis relatio inter amorem essentialem et personalem in productione Spiritus Si intercedat. Antecessores doctoris seraphici solutionem quaerebant et tentabant. S. Bonaventura ulterius rem scrutans ad omnino originalem thesim pervenit: Sed amor, qui est Spiritus S. non procedit a Patre in quantum amat se, nec a Filio in quantum amat se sed in quantum unus amat alterum, quia nexus est. [26] En ratio, cur duo spirent et cur per se dualitas requiratur — amor perfectissimus, qui est purissima amicitia Quo asserto S. Bonaventura culmen attigit totius theoriae, cui S. Augustinus initium dedit et quam Richardus ingeniose elaboravit.

Talis amor mutuus nonne cum principio spirationis in collisionem venire immo periculum destruendae eius unitatis gignere videtur? Si duae personae intrinsece et essentialiter ad constitutionem amoris productivi in Deo requiruntur, si Spiritus S. praecise et solummodo ex amore mutuo Patris et Filii procedit, quomodo tunc unum principium spirationis salvari potest. S. Bonaventura etiam hic clarius respondit, quam eius magistri.

Ad illud quod obiicitur, si mutuus non unicus; dicendum, quod verum est in amantibus, quorum affectus sunt diversi, »non sic est in Deo. [27]

Pater enim et Filius spirant in quantum sunt unum foecunditate voluntatis. [28]

Ita componit s. doctor unitatem principii spirativi cum dualitate personarum. Unitas voluntatis foecundae et amor purissimae amicitiae faciunt fundamentum speculativum processionis Spiritus Si ex Patre et Filio, ut ex uno principio.

Suavem magistrum sequitur eandem sententiam proferens discipulus e schola Bonaventurae, Mathaeus ab Aquasparta in “Tractatu de aeterna processione Spiritus Sancti”. [29]

III. Inter auctores, qui amorem amicitiae in Deo ut perfectissimum defendunt, ultimus magnus theologus aureae aetatis scholasticae, Henricus Gandavensis (+ 1293), sacerdos saecularis, [30] praetermitti nequit. Generaliter loquendo doctor solemnis theoriam antecessorum reassumit, sed ideis magis praecisis et speculatione, etiam in comparatione cum Bonaventura, profundiori totam rem exprimit.

Spiritus S. procedit etiam apud eum ut amor mutuus et iucundissimus. Talis amor duo supposita praesupponit et requirit. Ex quo sequitur, ut tertia persona spiretur a Patre et Filio non solum ut sunt unum, sed ut sunt plures et distincti.

Quae distinctio connotatur per hoc, quod voluntas dicitur esse concors et amor mutuus. Quod enim sit concors voluntas et amor mutuus non potest esse nisi sint plurium sec quod plures sunt… [31]

Non obstante necessitate dualitatis personarum earumque distinctione hypostatica in ipsa spiratione, iste actus non reduplicatur.

… Praecisa ratio, qua Pater et Filius dicuntur principium unum Spiritus Si est ipsa essentia sub ratione respectus et relationis simpliciter, quem habent ad Spiritum S. in producendo ipsum. [32]

Si respicitur ergo actus, quem eliciunt Pater et Filius, tunc iste unicus est, quia primo actus est naturae, natura autem in duobus numero una est et secundo, principium est relatio, quae etiam unica est. Nihilominus in eodem principio proprer dualitatem personarum, connotatur aliqua differentia rationis, ob quam una dilectio divina dicitur amor mutuus.

Sed ista difformitas consistit in ratione spirandi solummodo ut est in aspirantibus reciprocative amantibus, non autem ut respicit actum et ideo nec redundat in spirandi actum vel aliquomodo plurificatur propter ipsos, sicut nec pluralitas eorum qui spirant. [33]

Idem actus duabus personis proprius est et propter hanc rationem mutuitate afficitur.

Subtili distinctione Henricus accurationem profundioremque rationem indicavit, quomodo ista mutuitas dilectionis divinae concipienda sit et cur tandem unitas principii non destruatur. Ultra hanc solutionem fautores propositae sententiae, quorum plures temporibus posttridentinis vixerunt, non processerunt.

Ex praemissis sequitur, ut Henricus cum Alexandro Halensi [34] aliisque in oppositione ad unum creatorem duos spiratores defendat. Creatio eadem maneret, si per impossibile una persona solum crearet, spiratio non. [35] Quod per se patet, si amor duorum perfectior est, quam unius solum.

Hic pertinet et magister Herinci Gerhardus de Abevilla. Secundum eum Spiritus S. procedit quomodo datus sicut dilectio liberaliter inspirata. [36] Alio loco sic habet: Tertio idem ostenditur in amore, quia summa trinitatis est summi amoris plenitudo. [37]

Mirum manet, quod in ea praesertim periodo, in qua explicatio spirationis divinae secundum amicitiam divinam nobilissimam, perfecte evoluta erat et in sua tota pulchritudine ante oculos theologorum se sistebat, mortifera tela ab hostibus emissa sunt, a quibus vulneribus icta nunquam recreari potuit.

герб Йосиф Сліпий

ПАТРІАРХ ЙОСИФ СЛІПИЙ

Сайт створений виключно для поширення спадщини Йосифа Сліпого.

Він не має комерційної мети та не спрямований на отримання прибутку.

bottom of page