top of page

6. Theologorum post-tridentinorum argumentationis scopus

Rationibus a S. Thoma et Scoto prolatis theologi, lineam a schola Augustiniana expugnatam omnino deserere nolentes, positiones veteres ad minimum reconstruere coacti sunt Qua de causa sine difficultate unum apud eos observari potest, quod argumentum, ex amicitia ut perfectissimo et iucundisissimo amore ductum, non amplius tam audaciter urgeatur. Aliud autem assertum Patrem et Filium spirare ut omnino unum, sicut contendit Scotus, nondum peremptorie probatum visum est. Quaeritur iterum, num pluralitas suppositorum ipsam spirationem tandem aliquando aliquomodo attingat. Concesso amicitiam in Deo non esse amorem perfectiorem, non ideo negatur, dilectionem mutuam esse diversae rationis ac dilectionem sui ipsius. Ad amorem altruisticum eliciendum necessario duo supposita requiruntur. Aliis verbis, spirentne Pater et Filius ut sint omnino unum, an vero ut distincti. Quaestio sub hac forma proposita nondum sufficienter exhausta ac propterea non sine fructu saeculis posttridentinis discussa est. Quia S. Thomas et Scotus diversimode ad rem respondere videntur, ideo theologi recentiores in duo diversa castra secesserunt. Sub vexillum doctoris angelici [59] Vasquez, Gregorius de Valentia, Salmanticenses, Ruiz aliique se adscriptos esse putant, partem autem doctoris subtilis Suarez tenet, non in omnibus tamen eum sequens.

I. Secundum D.-Scotum,ut dictum est, dualitas personarum ex parte principii Spiritus Si non postulatur, quia virtus spirativa ex sese indiferens est ad unum vel plura supposita. Amor per quem Spiritus S. procedit, non minus in Patre solo perfectus est, quam in Patre et Filio simul. Ex altera parte Godefridus, unus e primis discipulis Aquinatis, contradicens affirmavit tertiam personam productam per modum amoris necessario duo supposita distincta exigere. Si enim Spiritus S. a duobus personis non prodiret nec per voluntatem divinam produceretur:

Principium suae (Sp. Si) productionis est vis spirativa in quantum fundatur in essentia divina sub ratione amoris mutui duorum, sed talis modus amoris non potest intelligi, nisi ut est Patris et Filii simul; ergo non potest intelligi Spiritus S. procedere per modum voluntatis, si non » ponatur procedere a Filio sicut et a Patre. [60]

Ut difficultas haec in meliore luce collocetur, Suarez cogitationem cuiusdam suppositionis in SS. Trinitate suggerit, qua nullo pacto in Deo omnia metaphysica necessitate esse in dubium vocatur. Ad conceptus autem nostros subtiles melius efformandos hypotheses quandoque spernendae non sunt quaque de causa plures insignes doctores, non excluso ipso S. Thoma, iisdem usi sunt. Ponatur ergo casus, in quo per impossibile Pater nullum Verbum produceret. Quod non tam absolute in se contradiceret, animadvertit Suarez, quia Verbum in Deo non ex indigentia sed ex interna foecunditate profertur. Alioquin et S. Thomas hanc tritam disputationem, an Spiritus S. a Filio distingueretur, si ab eo non procederet, a limine ut prorsus incogitabilem reiceret. Non obstante ergo sterilitate actus intellectus divini, voluntas tamen antecedente cognitione essentiae divinae, adhuc productiva et foecunda esse posset et ita Spiritus per voluntatem procederet. Sermo est de Spiritu Sancto «ut sic» seu de persona procedente per facultatem volitivam abstrahendo ab hoc concreto statu, qualis nunc in S. Trinitate est, ubi tertia persona ex vi hypostaticae distinctionis suae a duobus spirari exigit.

Ego breviter in hac re sentio, aliud esse loqui formaliter ac praecise de productione amoris vel Spiritus Si ut sic, aliud vero de productione huius tertiae personae in individuo, quatenus per hanc proprietatem personalem constituitur ex vi suae processionis. [61]

Si advesarii Scoti inde necessitatem processionis Spiritus Si sec. amorem mutuum trahunt, quod tertia persona per voluntatem non procederet, nimis probant. Nam et Suarez ipse contra Scotum defendit, futurum esse ut Spiritus S. a Filio non distingueretur, si ab eo non spiraretur, quamvis hanc suppositionem processionis Spiritus Si per voluntatem ab una persona faciat. Finis, quem Suarez introducta distinctione assequi vult, est confirmatio concussae theseos Scoti, quod Pater et Filius spirant ut unum sunt et nullo modo ut distincti. Ut patet processio sec. amorem etiam ab una persona cogitabilis est ideoque de ratione Spiritus Si procedentis sec. amorem esse nequit, ut a pluribus spiretur. Itaque, quia voluntas divina foecunda in unica hypostasi subsistens bene cogitari potest, concomitantia Filii in productione tertiae personae, aliunde petenda est.

II. Contra tale argumentum statim surrexerunt Vasquez, [62] Salmanticenses, [63] quos secuti sunt multi alii, praesertim Thomistae.

Quamvis Suarezii absurdam suppositionem admittant, omnino tamen consequentiam negant, acsi istum Spiritum fictum eandem characteristicam (personalem) proprietatem habere, sicut nunc Spiritum Sanctum. Nam Spiritus ut sic seu formaliter sumptus, etsi per voluntatem ab una persona produceretur, non ut reciprocus amor spiraretur, ad quem necessario duo supposita distincta postulantur. Tripliciter enim principium plures personas exigere potest, aut ex parte ipsius principii productivi aut ex parte producti aut ex utraque. Virtus productiva potest esse talis conditionis, ut non exeat in actum, nisi pluribus (ut e. gr. in creatione) prius communicata sit. Sed haec pluralitas ut talis fatentibus omnibus, in ipsum opus non influit Nemo est, quin consentiat, dicunt ipsi futurum esse ut eadem omnino creatio esset si natura divina per impossibile in una tantum persona subsisteret, ac modo in tribus est Ratio huius est, quia creatio et conservatio et omnia opera ad extra ex omnipotentia divina, quae ad perfectionem essentiae pertinet, proveniunt atque eadem omnipotentia divina ex intrinseca natura sua per communicationem pluribus suppositis non modificatur. Creant tres, quoniam natura divina, prius quam ad extra agat, ad intra tribus distinctis communicata esse debet.

Aliter res in spiratione se habet. Dualitas personarum spirantium non solum inde derivatur, quod vis spirativa producto Verbo, necessario iam in duobus invenitur, sed quia formale constitutivum ipsius personae spiratae id exigit. Non eiusdem proprietatis characteristicae Spiritus S. esset, si ab una persona procederet, ac nunc est quando ut nexus et amor unitivus duorum procedit Spiritus S. una virtute, sed connotata distinctione personali duorum spiratur. Verum est, in Patre solo totam virtutem spirativam contineri et etiam in Filio solo, sed conditio plena deest ad producendum Spiritum S., in quo ratio mutui amoris verificetur.

Quod Pater et Filius ab intrinseco vi personalis proprietatis Spiritus Si ad eius spirationem postulantur, innuit iam S. Augustinus tertiam personam «communionem consubstantialem» seu nexum appelans. Necti autem dilectione possunt tantum ad minus duae personae et numquam una. Ita profecto ad Spiritus Si personalem proprietatem constituendam duo supposita praerequiruntur. Sed contra Scotus animadvertit: Spiritus S. nexus est, quia Pater et Filius in eo, ut in communi producto nectuntur. [64] Quae responsio facile retorquetur: Talis nexus mera denominatio esset er creatura eodem modo quamvis contingenter trium nexus diceretur, cum etiam Pater et Filius et Spiritus S. in uno opere uniantur. Nec specialis ratio adesset, cur tanta cum emphasi Spiritus S. nexus amborum nuncuparetur. [65] Propterea S. Thomas ambos spirantes Spiritu So formaliter ita uniri affirmat ac si diceremus, aliqua duo corpora uniri per aliquem liquorem ab eis procedentem. Et ita Pater et Filius uniuntur Spiritu So. [66]

Ratio formalis nexus, instat Suarez urgens Varronis et Scoti rationem, non convenit Spiritui So per se, sed de facto ut in creatione, quia amor unitivus in Deo perfectionem amoris, non auget, ut per longum et latum Scotus probat: Aequaliter perfectus Spiritus S. a solo Patre esset atque solummodo denominatio «nexus» deesset, quae rationis et non realis est. Nam si mutua dilectio in Deo tantum relationem rationis addit, realis proprietas nexus Spiritui So inde convenire et ad eius constitutionem in esse personae pertinere nequit Ut dictum ergo est esse »nexus« est denominatio rationis.

Quibus controversia non finitur. Patet non omnes rationes, quae ex parte Scoti propositae sunt, aeque esse fundatas. Quam ob rem Vasquez, Salmanticenses aliique non dant manus vinctas sed plus minusve ita arguunt: Quamquam amor mutuus Patris et Filii ex sese non relationem realem sed rationis significat, nondum sequitur, quod sit mera denominatio. Nam habitudo Patris et Filii et viceversa in amore productivo connotat quidem tantum distinctionem rationis, sed fundatam in re, i. e. in reali oppositione personarum spirantium, quae realiter mutuo se diligunt. Si quaeramus apud eos, ubinam tandem ista dualitas collocanda sit, respondent: Idem simplicissimus actus amoris in Patre et in Filio investitur proprio eorum charactere personali et realis relationis oppositio termino spirato realem proprietatem «nexus» duorum confert. Non ex parte principii quo, sed principii quod requiritur dualitas.

Ad melius istum conceptum intelligendum, modificationem hanc eiusdem numerice dilectionis sequenti modo notare iuvat: P+f=F+p. Amor in P(atre) f(ilium) ut distinctam personam respicit, et amor in F(ilio) p(atrem) ut distinctum. Summa eius est reciproca dilectio et per consequens Spiritus S., ut terminus huius dilectionis, ex intrinseca sua personali constitutione ut mutua charitas procedit. Sic salvatur et unitas principii in ista explicatione et necessitas hypothetica duarum personarum, in casu si hypostasis producta sec. amorem amicitiae spirari debet.

Graphice hanc ideam triangulus aequi-lateralis id repraesentat, in quo latera personas et contentus campus inter lineas P et F communem virtutem spirativam resp. amorem reciprocum designant.

III. Quae subtilis argumentatio posttridentinorum adversariorum Scoti, quin ex communi fonte deprompta sit, nullum dubium est Apud Cajetanum tota solutio sufficientur proposita habetur. Unus actus spirationis ratione principii quod dualitate ad amorem mutuum necessaria informatur et diversificatur sec. diversos respectus.

...Spiritum S. esse charitatem Patris et Filii, tenendum esse arbitror, quod principium spirativum ut quod in quantum huiusmodi exigit pluralitatem, quod dualitas est conditio spiratoris nullam addens perfectionem supra unitatem suppositi, sed secunda persona addit solam condicionem requisitam ad principium quod. Ob cuius defectum (negative sumendo defectum) una sola persona non spiraret sicut ob eius abstractionem a perfectione et im- «perfectione nulla imperfecte sed singula quaeque perfecte spirat... Modus autem procedendi ut nexus, communio «atque mutuus amor unitivus, qui convenire dicitur Spiritui So intelligi non potest nisi sit a duobus ad minus: »ac per hoc opportet per se pluralitatem invenire in spirativo principio quod. [67]

Scotus necessitatem dualitatis in spiratione negavit quia sec. eum nec principium quo nec principium quod pluralitate ad complendam perfectionem indiget. Cajetanus econtra in principio quod dualitati locum assignat. Duo supposita se habent ad modum condit i'o ni s, quae necessaria est ad amorem mutuum eliciendum, ita tamen ut nihil perfectionis ipso principio inde acrescat.

IV. Gregorius de Valentia nondum contentus ulterius processit statuens ipsam dualitatem personarum non solum esse conditionem sine qua non sed in rationem ipsius principii agentis influere ideoque de ratione ipsius principii esse:

Nam quod per se et formaliter concurrit ad productionem alicuius et influit (ut ita dicam) in illud; non est productionis conditio sed principium aut de ratione principii... Ergo dualitas suppositorum non est conditio sed pertinet ad rationem principii Spiritus Si. [68]

Tenet enim Gregorius contra Scotum, quod in Patre solo non esset perfecta virtus spitativa, sed in duobus et sub «principio Spiritus Si» unum quoddam complectens et essentiam divinam et personas Patris et Filii et relationem spirativam intelligit.

Cum falsitas huius rigidae et solivagae oppinionis ex tota expositione liqueat, uberiorem refutationem aggredi superfluum est. In memoriam revocatur hoc unum, quod in sententia quacunque ex usquedum propositis, personalitas est solum conditio actionis et tota perfectio principii ex ipsa natura divina derivatur. Si pluralitas suppositorum aliquomodo in constitutionem ipsius principii quod ingrederetur et voluntas amorem spirans aliquid perfectionis inde haberet, quomodo tunc de Valentia in difficultatem non impingit, principium spirativum non sit compositum. Coalesceret enim ex partibus, quarum alterutra imperfecte in productionem influeret. Consequenter et simplicitas Spiritus Si pessumdaretur.

герб Йосиф Сліпий

ПАТРІАРХ ЙОСИФ СЛІПИЙ

Сайт створений виключно для поширення спадщини Йосифа Сліпого.

Він не має комерційної мети та не спрямований на отримання прибутку.

bottom of page