top of page

ПРИМІТКИ

[1] Strom. I, 9. PG 8, 740.

[2] Ibid. I, 5. PG 8, 717.

[3] Пор. M. GRABMANN, Die Geschichte der scholastischen Methode I, Freiburg i/Br. 1909, 88.

[4] PG 94, 532.

[5] RAUSCHEN-WITTIG, Grundriss der Patrologie, Freiburg i/Br. 313.

[6] Пор. Й. Сліпий, «Pontificium Institutum Orientale», у Ниві 16 (1921) 302.

[7] «Er hat der abendländischen Scholastik gewisse Grundbegriffe der aristotelischen Logik und Ontologie, sowie wichtige Bestandteile der Psychologie und Ethik des Stagiriten vermittelt und hat dadurch auf den Entwicklungsgang der mittelalterlichen Philosophie eingewirkt». J.Hessen, Patristische und Scholastische Philosophie, Breslau 1922, 41.

[8] «Hierdurch (перекладом Дамаскина)ist der Scholastizismus der ausgehenden griechischen Patristik mit der lateinischen abendländischen Scholastik in Berührung getreten und hat in diese neue methodische Gesichtspunkte und Anregungen wie auch neue Materialen eingeführt... Von Petrus Lombardus, Gandulphus, Johannes Cornubiensis usw. an bis in die Zeiten der Hochscholastik begegnen wir fort und fort Zitaten aus der Schrift 'De fide orthodoxa' und Äusserungen der Hochschätzung für deren Verfasser». M. GRABMANN, Die Geschichte der scholastischen Methode II, Freiburg i/Br. 1911, 93-94. - «Ja auch für die lateinische Scholastik wird er (Joh. Dam.) eine nicht unwichtige Quelle, seitdem Burgundio von Pisa im 12.Jht sein Werk ins Lateinische übertrug». C. BÄUMKER, Die patristische Philosophie, in: Allgemeine Geschichte der Philosophie (Kultur der Gegenwart I. Bd), Leipzig-Berlin 1913, 298.

[9] Про православну віру 1,7.8.12.

[10] Там само, 4,27.

[11] «….Alle wissenschaftlichen Entwicklungen des Abendlandes im Mittelalter (sind) lediglich eine Fortsetzung dessen, was die griechische Kirche in sich teils schon erlebt hatte, teils noch immer in schwachen Bewegungen erlebte». A. HARNACK, Lehrbuch der Dogmengeschichte III,Freiburg 1897, 331.

[12] Conf. VIII, 11. PL 32, 760-1.

[13] Cont. XI, 10. PL 32, 774.

[14] De trinit. III proem. n. 2. PL 42, 869.

[15] Contra ep. Man. 2. PL 42, 174.

[16] PL 22, 1180.

[17] 182, 405.

[18] J.P. MIGNE, Patrologia Latina, томи 32-47.

[19] C. Acad. III, 17. PL 32, 954.

[20] Sermo 43. VII, 9. PL 38, 258.

[21] Бут. 1,26.

[22] Conf. II, 2. PL 32, 676.

[23] De bapt. V, 27, 38. PL 43, 196.

[24] PL 36, 317

[25] «Quodusque hodie supersunt de corum discipulis, qui Latinam Graecamque linguam aeque ut propriam in qua nati sunt, norunt». BEDA, Historia eccl. IV, 2. PL 95, 174. Пор. SCHULTZE, Die Bedeutung der iroschottischen Mönche für die Erhaltung der Wissenschafi.Zentralblatt für Bibliothekwesen 1889.

[26] PL 100-101.

[27] Див. O. WILLMANN, Geschichte des Idealismus, Braunschweig 1896, 416-419.

[28] «Ego vero Evangelio non crederem, nisi me catholicae ecclesiae commoveret auctoritas».Contr. ep. Manichaei, quam vocant fundamenti, c. 5. PL 42, 176. «(Patres) quod credunt, credo; quod tenent, teneo; quod docent, doceo; quod predicant, praedico». Contr. Julian. I, c. 5, 20.PL44, 654.

[29] «Disputationis disciplina ad omnia genera quaestionum, quae in Litteris sanctis penetranda et dissolvenda plurimum valet». De doctr. christ. II, c. 31, 48. PL 34, 58. «Philosophi autem, qui vocantur, si qua forte vera et fidei nostrae accomodata dixerunt, maxime Platonici, non solum formidanda non sunt, sed ab eis etiam tanquam iniustis possessoribus in usum nostrum vindicanda». Ibid.c. 40, 60. PL 34, 63.

[30] PL 122; пор. J. SLIPYJ, Die Trinitätslehre des byzantinischen Patriarchen Photios.Innsbruck 1921, 63 сл. (Передруковане у Творах Кард. Йосифа, І, Рим 1968, 153 сл).

[31] Пор. SLIPYJ, цит. твір, ст. 152-158.

[32] «Die Scholastik aber beginnt erst dorrt, wo die positive Theologie aufhört; indem sie den Inhalt, welchen die positive Theologie auf jene Weise aus den Quellen der Offenbarung ermittelt hat, mit der Spekulation bearbeitet, sowohl um weitere Erkenntnisse zu gewinnen, als auch um die schon gewonnenen tiefer und vollständiger aufzufassen». J. KLEUTGEN, Theologie der Vorzeit IV.Münster 1873, 28.

[33] Див. Й. Сліпий, Св. Тома з Аквіну і схолястика, у Творах Кард. Йосифа ІІ, Рим 1969, 38.

[34] G. KRÜGER, Das Dogma von der Dreieinigkeit und Gottmenschheit, Tübingen 1905, 259.

[35] «So müssen wir es allerdings als einen Fortschritt begrüßen, daß aristotelischer und aristotelisch-arabischer Stoff zugeführt wurde; aber es ist damit noch beileibe nicht gesagt, daß es in dieser zweiten Hälfte des Mittelalters etwa irgend einem "Philosophen' gegeben habe». Навіть Тома не заслуговує на імʼя філософа! С. PRANTL, Geschichte der Logik im Abendlande III,Leipzig 1867, 2.

[36] «Eine gerechte Beurteilung der Scholastik kann sich nur aus dem geschichtlichen Verständnis der religiösen, kirchlichen und wissenschaftlichen Verhältnisse, aus denen die Scholastik hervorging erbeben. Diese Betrachtung führt aber zum Urteil daß die Scholastik die höchsten Ziele menschlicher Eskenntnis sicher in das Auge gefaßt had und dass sie mit einem staunenswerten, nie rastenden Scharfsinn und mit treuer Verwertung aller ihr zu Gebote stehenden Erkenntnismittel sich um die Erreichung jener Ziele bemüht hat... Wenigstens auf der Höhe der Scholastik, ist eine solche Fülle ernsten, strengen Denkens und ein solches Mass begeisterter Hingabe an eine grosse Sache in der Scholastik vorhanden gewesen, wie manes nicht in allen Zeitaltern der Geschichte der Theologie findet». R. SEEBERG, "Scholastik', in: Realenc. f. prot. Theol. XVII, Leipzig 1906, 707.

[37] «...Weil die Scholastik eben nichts anderes gewesen ist als wissenschaftliches Denken». A. HARNACK, op. cit., 326.

[38] «Also bleibt es dabei, dass was dem Mittelalter genügte für uns heute nicht mehr auslangt, die wir andere Ansprüche an den inneren Zusammenhang unserer Gedankenwelt stellen müssen». R. EUCKEN, 'Thomas v. Aquin und Kant', in: Kantstudien 6 (1901) 16. «Für seine Zeit war dieses Werk bedeutend und fruchtbar und auch in der Folge der Jahrhunderte hat es für den Zusammenhalt des Lebens und für die Disciplinierung der Geister viel mitgewirkt u. gefördert.Also die historische Leistung bleibe bei Thomas wie bei Aristoteles in allen Ehren». Ibid., 27. «Die Scholastik ist ein unvergleichliches Meisterwerk der Organisation». Die Lebensanschauungen der grossen Denker, Leipzig 1904, 271.

[39] F. PAULSEN, Die deutschen Universitäten, Berlin 1902, 29.

[40] М. Булгаковъ, Исторія кіевской академіи, Петербургъ 1843, 60.

[41] poR. A. PALMIERI, Theologia orthodoxa, Florentiae 1911, 193-195.

[42] K. WAIS, Scholastyka i neoscholastyka, Lwów 1922, 4.

[43] DENIFLE-CHATELAIN, Chartularium Univ. Par. III, Paris 1894, IX.

[44] Папу боронять, каже Лютер, «die päpstliche Lehrer, Prediger, Pfarrher und Beichtväter, sonderlich aber die Theologi scholastici. Denn solch verdampt Volk tut nicht mehr, denn treibt nur die unträglichen obgenannten Gesetze des Papst in das arme Volk...Denn die scholastica Theologia nichts ist, denn eitel erdicht, erlogen, verflucht, teufelisch Geschwätze und Mönchenträum und doch damit die armen Senele unter sich treten». Deutung der zwei greulichen Figuren, Papstesels zu Rom und Mönchkalbs zu Freyberg in Meissen gefunden, Sämmtliche Werke XXIX, Erlangae 1841, 4. Пор. H. GRISAR, Luther I, Freiburg i/Br. 1911, 66.108 і далі.

[45] M. GRABMANN, Der Gegenwartswert der geschichtlichen Erforschung der mittelalterlichen Philosophie, Wien 1913, 15.

[46] «Die Scholastik besitzt in der Geschichte ihrer Vergangenheit ihre beredste Empfehlung und Verteidigung und die sicherste Anleitung zu ihrem Ausbau». F. EHRLE, 'Das Studium der Handschriften der mittelalterlichen Scholastik mit besonderer Berücksichtigung der Schule des hl. Bonaventura', in: ZfkTh 7 (1883) 3.

[47] 'Kampf um die Lehre des hl. Thomas v. Aquin in den ersten fünfzig Jahren nach seinem Tode', in: ZfkTh 37 (1913) 266-318.

[48] Див. Franzisk, Studien, Festnummer zur hundertjahrfeier des P. Ignatius Jeiler(1823-1923), Münster 1924, 1-2 Heft.

[49] Les philosophes belges, Louvain. Цінні є праці професора Р. Mandonnet із Фрибургу про часи св. Томи п.з. Siger de Brabant et l'Avverroisme latin au XIII siècle.

[50] Добре завважив це кард.Ерлє: «I dotti sono raramente calligrafi ed i calligrafi raramente dotti». "Lo studio dei manoscritti", in: Gregorianum 3 (1922) 202.

[51] PL 144-5.

[52] PL 150. Пор. M. BAUMGARTNER, Grundiss der Geschichte der Philosophie der patristischen scholastischen Zeit, Berlin 1915, 245.

[53] PL 158-9.

[54] Proslogium 1. PL 158, 227 BC.

[55] PL 158, 359.

[56] Proslog. c. 2-3.

[57] T. de RÉGNОN, Etudes de théologie positive sur la Sainte Trinité, 2-e série, ‘Théories scholastiques’, Paris 1892, 54-108.

[58] ARISTOTELES, De interpretatione 7, 17a, 39.

[59] PL 180, 1171.

[60] De gradibus humanitatis et superbiae. PL 182, 943 A.

[61] De consideratione. Ibid. 806 C.

[62] «Dilexi et ego eum, et diligere vellem, Deus testis est: sed in causa hac nemo unquam proximus mihi erit, vel amicus. Nec secreta commonitione seu correptione malum hoc attendandum est, quod ipso se prodente, tam publicum factum est». Ep. 326. PL 182, 532 D.

[63] PL 178, 1330s.

[64] В-виду цього твердить F. RÜscHE ('Aus mittelalterlicher Geisteswerkstatt", in: ThGl 14[1922] 140): «Anselm gab der Scholastik das Programm, Abälard die Methode».

[65] GAUFRIDI, Vita Bernardi III, 5. PL 185, 312.

[66] PL 185, 595-618. «Als Realist musste Gilbert sagen: das universale — die menschliche Wesenheit, ist das jenige, wodurch der Einzelne ein Mensch ist, aber sie ist nicht der Mensch selbst; sie ist die forma, qua est homo, nicht die forma, quae est homo; sie ist nicht ein Mensch, aber die Matrix aller Menschen. Gerade so, fuhr er fort, verhält es sich auch bei Gott. Die göttliche Wesenheit ist das jenige, wodurch Gott ist, aber sie ist nicht Gott selbst; sie ist die allgemeine forma, qua est Deus, nicht quae est Deus». C.J. von HEFELE, Conciliengeschichte V, Freiburg i/Br. 1886, 505.

[67] PL 192, 521s.

[68] Пор. I. GHELLINCK, 'Les oeuvres de Jean de Damas en occident au XIIe s.’, in: Rev. des questions histor., t. 88, 149-160.

[69] «Nos autem, sacro approbante Concilio, credimus et confitemur cum Petro Lombardo».D. 432 (DS 804).

[70] Пор. SCHEEBEN, Dogmatik I, 427. K. WERNER, Der hl. Thomas v. Aquino I, Regensburg, 1858, 312 s. M. GRABMANN, Geschichte.... op. cit., II, 404-407.

[71] PL 176, 183.

[72] «Sic sane ex his, quae videmus, ratiocinando colligimus et ea esse, quae non videmus». Detrinit. I, 8. PL 196, 894.

[73] Діялектика для Вальтера була річ диявольська. В тім змислі писаний є його твір Contra quatuor Labyrinthos Franciae (то є проти Абелярда, Гільберта, Ломбарда і Петра з Пуатіє). PL 199, 1127ss.

[74] Пор. M. GRABMANN, Einführung in die «Summa Theologiae» des hl. Thomas v. Aquin.Freiburg i/Br. 1919, 3S.

[75] «Die gesamte gelehrte Kultur war eine kirchlich gestimmte Einheitskultur. Nicht nur da, wo es sich um die Theologie selbst oder um eine an theologischen Geschichtspunkten innerlich orientierte Vernunftspekulation handelt, stellt diese Beziehung sich ein. Auch außerhalb dessen begegnet sie uns auf Schritt und Tritt». C. BÄUMKER, Der Platonismus im Mittelalter, Festrede gehalten in der öffentlichen Sitzung der. K. Akademie der Wissenschaften 18. März 1916. München 1916, 6.

[76] Перші біографічні дані про Тому маємо від його сучасників. Вже за життя оповідали і списували для збудування співбраття в чині про його молодість. І так дійшли до нас два твори: GERHARDUS DE FRANCHET, Vitas (!) fratrum Ordinis Praedicatorum (ed. B.M. Reichert, Lovanil 1896) i THOMAS CANTIMPRATENSIS,Bonum universale de apibus (ed. Duaci1627). Дальше інформують нас: 1) TOLOMEUS DE LUCCA, Historia ecclesiastica. Толомей, совісний історик, був єпископом у Торчелльо і особисто знав Тому. 2) Acta canonizationis. процес переведено в Неаполі від 21 липня до 18 вересня 1319 р. (див. Acta SS. Martii, t. 1,Parisiis et Romae. 3) Legendae Guillelmi de Thoco i Bernardi Gui.

[77] Пор. K. WERNER, op. cit., 5. J.A. ENDRES, Thomas v. Aquin, Mainz 1910, 18.

[78] Пор. F. PESTER, 'La famiglia di S. Tommaso d'Aquino', (Studio sulle fonti), in: Civiltà cattolica, vol. 2 (1923) 401-410. I parenti prossimi di S. Tommaso d'Aquino'. Ibid., vol. 4 (1923) 299-313.

[79] Пор. H. DENIFLE, Die Entstehung der Universitäten des Mittelalters biz 1400, Berlin 1885,67 і далі. На той зразок ряджено відтак університет в Оксфорді.

[80] M. GRABMANN, Das Seelenleben des hl. Thomas v. Aquin, München 1924, 12-14.

[81] Vita Guilelmi de Thoco c. 5. Act. S. p. 666.

[82] A. OTT, Thomas v. Aquin und das Mendikantentum, Freiburg 1908, 23.

[83] Quodlib. I, 14.

[84] Вільгельм із Току каже: «Erat enim novos in sua lectione movens articulos, novum modum et clarum determinandi inveniens et novas (ad-) reducens in determinationibus rationes; ut nemo, qui ipsum audisset nova docere et novis rationibus dubia definire, dubitaret, quod eum Deus novi luminis radiis illustrasset, qui statim tam certi coepisset esse iudicii, ut non dubitaret, novas opiniones docere et scribere, quas Deus dignatus esset noviter inspirare». Act. Sanct. I. Mar. 661, 'Vita S. Thomae', n. 15.

[85] Пор. M. GRABMANN, Forschungen über die lateinischen Aristoteles übersetzungen.Beiträge zur Geschichte des Mittelalters XVII, Münster 1916, 3-6

[86] M. GRABMANN, Geschichte..., op. cit., II, 64-80. C. BÄUMKER, Der Platonismus.... op.cit., 22.

[87] Itinerarium mentis in Deum c. 3, n. 3. Quaracchi V, 304 ab.

[88] «Cum satis constet, rationem seminalem esse potentiam activam, inditam materiae; et illam potentiam activam constet esse essentiam formae, cum ex ea fiat forma mediante operatione naturae, quae non producit aliquid ex nihilo». BONAVENTURA, In II, d.18, q.1, q.3. Quaracchi II, 440 ab.

[89] 3 пізніших (XIV ст.) прихильників аверроізму треба назвати Johannes de Jandum i Johannes Baconthrop, a противника Raymundus Lullus.

[90] Пор. М. BAUMGARTNER, op. cіt., 540 і далі.

[91] «...Nec libri Aristotelis de naturali philosophia nec commenta legantur Parisiis publice vel secreto, et hoc sub poena excommunicationis inhibemus». DENIFLe, Chartularium....op. cit., I, 70.

[92] «Tam reverenter audiebatur a populo, quasi sua praedicatio prodiret a Deo». A.S.Bolland. p. 673, n. 49.

[93] «...Mais dans la chaire de l'église devant un auditoire, comme on dit plus mele, son attitude est moins solennelle et sa diction moins concise moins sèche». B. HAURÉAU, Notices et extraits de quelques manuscrits latins de la Bibliothèque nationale IV, Paris 1892, 79s.

[94] Пор. А. Отт, o. cit., 41.

[95] Пор. P. MANDONNET, Siger de Brabant et l'Averroïsme latin au XIII siècle, (Le philosophes belges VI), Louvain 1911.

[96] Op. 15, c. 7.

[97] S.Th. I, 9, 76a, 6-7.

[98] J. ENDRES, op. cit., 66.

[99] «Ihn (Thomas) konnten nur sieghafte innere Gründe oder vollgültige Autorität beugen».F. EHRLE, Grundsätzliches zur Charakteristik der neueren u. neueren Scholastik, 7.

[100] «Omnia, quae scripsi, videntur mihi paleae respectu eorum, quae vidi et revelata sunt mihi». Act. S.Boll. 711.

[101] M. GRABMANN, 'Die Bedeutung der kleineren Schriften des hl. Thomas v. Aquin für das geistliche Leben', in: Linzer Quart. (1923) 650.

[102] Act. S. 675.

[103] Пор., напр., F. PELSTER, 'De concordantia dictorum Thomae', in: Gr 4 (1923) 72-105 i M. GRABMANN, Hilfsmittel des Thomasstudiums aus alter Zeit, Freiburg i/Schw. 1923, 63 і далі.

[104] «Wie bei einem kunstvollen Gewebe die grossartige Technik sich uns erst offenbart, wenn wir das Ineinandergehen der unzähligen verschiedenfarbigen Fäden näher betrachten, so zeigt sich uns auch die geniale systematische Gestaltungskraft des Aquinaten voll und ganz dann, wenn wir die verschiedenen Elemente und Materialen, die er mit ausgleichender und zusammenfügender Hand zu einer grossen Synthese geeint hat, durch Quellenanalyse feststellen». M. GRABMANN.Thomas v. Aquin, Kempten-München 1920, 163 i далі.

[105] F. DIEKAMP, Katholische Dogmatik I, Münster 1917, 78. «Die Tiefe des Gedankens ist beim hl. Thomas mit der grössten Einfalt und Kürze der Darstellung verbunden». J. KLEUTEN.op. сіt., 87. Пор. SCHEEBEN, op. cit., 430.

[106] J. CAPREOLI, Defensiones theologiae D. Thomae Aquinatis I.II, d.l, q.3, a.l III, Tours 1899, 87.

[107] Пор. M. GRaBmAnN, Hilfsmittel..., op. cit., 31-56.

[108] Див. F. EHRLE, 'John Peckham über den Kampf des Augustinismus und Aristotelismus in der zweiten Hälfte des XIII Jhts.?, in: ZKT 13 (1889) 172-193, i Der Kampf um die Lehre des hl. Thomas von Aquin in den ersten fünfzig Jahren nach seinem Tod', in: ZKT 37 (1913) 266-318.M. GRABMANN, Thomas v. Aquin, op. cit., 151.

[109] F. PELSTER, Thomas von Sutton, O.Pr. — ein Oxforder Verteidiger der thomistischen Lehre, Innsbruck 1922. G.S. ANDRÉ, 'Les Quolibeta de Bernard de Trilia', in: Gr 2 (1921) 226-265. F. BARTH, F. Ma XIBERTA,'De Summa theologiae magistri Gerardi Bononiensis', in: Analecta Ordinis Carmelitarum, Romae 1923, 1-54.

[110] M. GRABMANN, Die Kanonisation des hl. Thomas von Aquin in ihrer Bedeutung für die Ausbreitung und Verteidigung seiner Lehre im 14. Jht.?, in: DTh 44 (1923) 233-249.

[111] Пор. In I Sent. d. XIII, a. 2.

[112] Responsio de VI articulis ad lectorem Bisuntinum (opusc. 11).

[113] Пор. J. HESSEN, op. cit., 33.

[114] Ibid., 77.

[115] Ibid. i S.th. I, q.84, a.6.

[116] «Cognitio intellectiva penetrat usque ad essentiam rei». S.th. II-II, q.8, a.1.

[117] «Quum natura semper ordinetur ad unum, unius virtutis oportebit esse naturaliter unum obiectum, sicut visus colorem et auditus sonum... Igitur intellectus noster cognoscit ens et ea, quae sunt per se entis in quantum huiusmodi». S.c.g. II, c.83.

[118] S.th. I, q.85, a.2c.

[118] S.th. I, q.50, a.2.

[119] «Illud autem, quod primo intellectus concipit quasi notissimum, et in quo omnes conceptiones resolvit est ens». De verit. I, a.1.

[120] «Universalia non sunt res subsistentes, sed habent esse solum in singularibus». S.c.g. I, 65.

[121] S.th. I, q.2, a.1.2. S.c.g. I, 10.

[123] «De potentia autem non potest aliquid reduci in actum nisi per aliquod ens actu». S.th. I,9.2, a.3.

[124] «Impossibile est per rationem naturalem ad cognitionem trinitatis personarum divinarum pervenire. Qui autem probare nititur trinitatem personarum naturali ratione, fidei dupliciter derogat». S.th. I, q.32, a.l.

[125] «Quoad primam disceptationem duo sunt vitanda: quorum unum est ne in hac quaestione aliquid falsum asseratur, praecipe quod veritati fidei contradicat; aliud est, ne quidquid verum aliquis esse crediderit, statim velit asserere, hoc ad veritatem fidei pertinere...; quia ab infidelibus veritas fidei irridetur, cum ab aliquo simplici et fideli tamquam ad finem pertinens proponitur aliquod quod certissimis documentis falsum esse ostenditur». De potent. IV, 1, sed contra 8.

[126] S.th. I, q. 13, a.11.

[127] Ibid. I, q.32, a.l.

[128] Пор. J. SLIPYJ, De amore mutuo et reflexo in processione Spiritus Sancti explicanda, y:Творах Кард. Йосифа I, 173.

[129] S.th. I, q.46, a.1-2. S.c.g. II, 32-37.

[130] Див. J. STUFLER, De Deo operante, Oenipotenti 1923, 95-97 і оцінку в Богословії 2 (1924) 213-217.

[131] De ver. q. 22, a.1.

[132] S.th. III, q.27, a.2.

[133] S.th. I, q.18.

[134] Ibid. I-II, q.110, a.2; q.112, a.l; III, q.62, a.5; q.65, a.1. Пор. M. GRABMANN, Die Idee des Lebens in der Theologie des hl. Thomas v. Aquin, Paderborn 1912.

[135] S.th. I-II, q.106-108.

[136] Ibid. III, q.8, a.6.c.

[137] «Optimum autem regimen multitudinis est, ut regatur per unum; quod patet ex fine regiminis, qui est pax: pax enim et unitas subditorum est finis regentis». S.c.g. IV, c.76.

[138] S.th. II-II, q.1, a.7.c. Пор. X. Fr. Lısowskı, ‘Św. Tomasz z Akwinu o rozwoju dogmatów’, in: Przegląd teologiczny (1924) 161-174.

[139] Див. M. GRABMANN, Thomas v. Aquin, op. cit., 127 і далі.

[140] S.th. II-II, q.102, a.4.c.; q.101, a.3.

[141] De regimine principum I, 1.

[142] «Die in seinem ganzen Wesen gelegene Gemessenheit, bescheidene Zurückhaltung und allseitige Abgezogenheit machten Bonaventura zum Vertreter des Konservatismus. Sein tiefes, weihe — und poesievoller Frömmigkeit zuneigendes Gemüt, sein feines Verständnis für geistvolle Ausblicke und Synthesen stellten ihn ohne weiteres and die Seite Platos und Augustins». F.EHRLЕ, 'Der hl. Bonaventura und seine drei Lebensaufgaben', Franz. Studien (1922) 124.l

[143] Хрестомария по древно русской литературе XI-XVII веков, Москва 1952. Перші українські проповідники і їх твори, Рим 1973, 111. Переклад цього тексту: «Бо не в бідній та незнаній землі вони панували, але в руській, яка є знана і голосна на всіх краях землі» (ст. 59).

[144] Там же.

[145] ГОЛУБЕВ, Петр Могила и его сподвижники II, Киев 1898, 10.

[146] Про. TANTALIDES, Παπιστικοὶ Ἔλεγχοι II, Λονσταντινοπόκει 1850, 281. A. PALMIERI,

op. cit., 189 і далі.

[147] A. PALMIERI, op. cit., 187-191.

[148] І. ФРАНКО, Нарис історії українсько-руської літератури до 1890 р., Львів 1910, 60.

[149] Шч Возняк, Історія української літератури II, 1, Львів 1921, 299. Подібний погляд має і С. ЄФРЕМОВ, Історія українського письменства, Ляйпціґ 1924, 178-187. Суто односторонніми і подекуди зовсім ненауковими треба вважати погляди на середньовіччя ІВАНА ФРАНКА, висловлені у творі Данте Аліґієрі, Львів 1913.

[150] Противний погляд заступають іще радянські автори: Нарис історії філософії на Україні, Київ 1966, 562 і далі.

[151] Нариси з історії філософії на Україні, Прага 1931, 25 і далі.

[152] Див. письмо до питомців грецької колегії про школу в Новгородську (1624). Архів.Проп. т. 337. 1.23.7. Збірка митр. А. Шептицького в «Національному Музеї» у Львові,16.21.17.

[153] Див. J. SLIPYJ, 'De valore S. Thomae Aquinatis pro Unione eiusque influxu in theologiam Orientalem', у Богословії 3 (1924) 1-18. (Твори Кард. Йосифа І, 191-210).

[154] Наголовок Сумми теологічної так звучить у грецькім ватиканськім кодексі ч. 1924:«Τοῦ ἁγίου ἁγίου Θομᾶ τοῦ Αχυινάτου, τοῦ ἀγγελιχοῦ διδασχάλου, τῆς θεολογιχῆς συνοφεως μέрος (pars) ξήτημα (questio) ἄрηрον (articulus)».

[155] PL 154, 864-957.

[156]«… Ὥσοπέр τινα ἄτιμον ἢ παίδα τῶν ἄрτι φειτώντων ὑπὸ τούτου συγχωрῆσαι χαταγελᾶσται ἄσδрα τοσοῦτον, σοφία τὲ χαὶ ἀрετῆ χαὶ τῆ πεрὶ τὸν θεῖον λόγον μελέτη οὐ τοὺς ἒφ ἡμῶν μόνον, ἀλλἀ χαὶ τῶν ἐπί θεολογία πάλαι βεβοημένων πολλοὺς ἀποχφύψαντα».Cod. Vat. gr. 1103. fo. 1-r. (Πрὸς τοὺς τοῦ Καβάσιλα ἐλέγχους χατὰ τῶν πεрὶ τῆν ἐχποрεύσεως τοῦ ἁγίου πνεύματος χεφαλαίων τοῦ μαχαрίου Θομᾶ).

[157] Ἐχλογὴ τῆς πрώτης τῶν ήθιχων τοῦ σοφοτάτου Θωμᾶ νδε Ἀχίνο Cod. Vat. gr. 433 fol. 81r- 179v M. GRABMANN завважує: «Allenthalben bemerkt man die sichere Hand eines, der den Stoff durchdrungen hat u. in vollauf beherrscht». Hilfsmittel..., op. cit., 26.

[158] Εἶθε, Θωμᾶ, μὴ ἦσθα γεγονὼς ἐν τῆ δύσει ἀλλἐν τῆ ἀνατολῆ, ἵνα ἦσθα ὀрθόδοξος χαὶ ἵνα ἐφεрόνεις χαὶ πεрὶ τῆς ἐχχποрεύσεως τοῦ ἁγίου πνεύματος ὀρθῶς, ὡς χαὶ περὶ τῶν ἄλλων χαλῶς λέγεις... Οὗτος σοφὸς πλὴν τοῦ εἶναι Λατῖνος χαι Βαρλααμίτης μᾶλλον χαὶ ὁ Βάρλααμ Θωμαίτης ἦν χαὶ Λατῖνοσ τὰ ἄλλα θαυμὰστιος Cod. gr. 1237, Bibl. nation. Par. cfr. Cod. Vat. gr. 433. M. RACkL, 'Eine griechische Abbreviatio der Prima Secundae des hl. Thomas v. Aquin', in: DivTh 9 (1922) 52.

[159] PG 152.

[160] PG 161.

[161] Див. Д. ВИШНЕВСКІЙ, Кіевская академія въ первой половины XVIII ст., Кіевъ 1903, 188 і 193. М. БУЛГАКОВЪ, цит. твір., 66.

[162] Значить для составленія своихъ лекцій «о богословію професора Кіевской Академіи, помимо Томи Аквината, знакомились, повидимому, со всею католическою богословскою наукою, развившеюся послѣ Аквината по XVII ст. включительно». Д. ВИШНЕВСКІЙ, цит. тв., 210-11. «У учителей богословія между которыми особенно славился Іоасаф Кроковскій были подъ руками руководственны книги Петра Льомбарса, Томи Аквината, Дунса Скота і другихъ и по нимъ они составляли свои уроки». В. Пѣвницкій, Річѣ о судьбахъ богословской науки въ нашемь отечествѣ , Труды Кіев. Дух. Акад. IV, Кіевъ 1869, 160-61.

[163] Див. Д. ВИШНЕВСКІЙ, цит. тв., 223 і 227.

[164] Пор. В. ПѣВНИЦКІЙ, цит. тв.

[165] Див. J. SLIPYJ, 'De valore..?, op. cit. Студії на західніх університетах спопуляризували в Україні схолястичну філософію і богословію.

Йосиф Сліпий - герб
PATRIARCA JOSYF SLIPYJ

Il sito è stato creato esclusivamente per la diffusione dell'eredità di Josyf Slipyj.
Non ha finalità commerciali né è orientato all'ottenimento di profitto.

bottom of page