top of page

2. Richardus Victorinus eiusque assectatores

I. Ad genesim theoriae Victorini melius intelligendam, de alio theologo — ceterum originali usque ad excessum — Abaelardo (1079 — 1142) pauca praemittenda sunt, non acsi ipse ad hanc familiam pertineret (cum potius ab ea impugnatus sit,) sed quia novum aliquod principium introduxit, quod fundamentum pro Richardi sententia facit et quod forsan ipsi Victorino ansam profundioris cogitationis in hac re praebuit.

In construenda doctrina de processione Spiritus Si Abaelardo diagramma graecum lineae rectae praelucebat et conceptualismus philosophicus, ad quem ipse inclinabat, ut basis theoriam excogitatam sustentabat. Uni realitati obiectivae plures diversos conceptus correspondere posse. [8] Esse unum Deum, unum ens reale, quod tribus conceptibus a nobis attingatur, potentiae, sapientiae atque benignitatis seu charitatis. Quas ideas tribus personis divinis correspondere: Patrem esse potentiam, Filium sapientiam, Spiritum S. benignitatem. Filium a Patre nasci, Spiritum S. ut benignitatem ex duobus procedere. Modum spirationis scil, processionem per benignitatem, Abaelardus non concipit ut charitatem immanentem Dei, sed ut processionem ad creaturas. Ad se ipsum enim neminem benignum esse.

Benignitas quippe ipsa quae hoc nomine demonstratur non est aliqua in Deo potentia sive sapientia, cum videlicet ipsum benignum esse non sit in aliquo esse sapientem aut potentem, sed eius bonitas magis secundum ipsum charitatis effectum sive effectus accipienda est. Charitas autem teste Gregorio, minus quam inter duos haberi non potest. Nemo enim, inquit, ad semetipsum charitatem dicitur habere, sed dilectionem in alterum extendit, ut esse charitas possit. Procedere itaque Dei est, sese ad aliquam rem per affectum charitatis quodammodo extendere, ut eam videlicet diligat ac ei per amorem se conjungat. [9]

Citata verba tam clara sunt, ut commentariis et adnotationibus non indigeant. Creaturae existentia contingens, Spiritus Si necessaria est, absurditas manifesta! Iure merito S. Bernardus Abaelardum haereseos accusavit. [10]

Praetermissa superficiali affinitate conceptus Abaelardi cum Graecis, ad unum tantum, ut praemonitum, sedulo attendendum est. Introductum est enim hic, quod maximi est momenti, novum axioma ex S. Gregorio Magno, quamvis falsissime applicatum. S. Doctor in hom. 17. statuit, ad charitatem necessario duas personas requiri: Minus quam inter duos caritas haberi non potest. Nemo enim proprie ad se ipsum habere caritatem dicitur, sed dilectio in alterum tendit ut esse caritas possit. [11] Quod dictum oblivioni mandatum, at Abaelardo in memoriam revocatum, Richardus Victorinus ut fundamentum novis considerationibus de unitate principii spirativi et dualitate personarum spirantium posuit.

II. Richardus totum systema evolvit, in quo necessitatem Qualitatis amantium et consequenter Trinitatem ipsam ex professo tractat Secundum eius sententiam, pluralitas personarum ad amoris perfectionem pertinet. Quamque ideam per longum profunde et clare explanat. Ex Gregorio notum est ad charitatem fovendam duas hypostases necessarias esse. Charitas enim est amor perfectior et iucundior, quam dilectio sui ipsius, ergo et Deo talis deesse nequit Spiritus S. qui procedit ut amor, necesse est, ut secundum amorem perfectissimum et iucundissimum i. e. secundum amorem duorum seu mutuum spiretur.

Ubi autem totius bonitatis plenitudo est et summa charitas deesse non potest. Nihil enim charitate melius nihil charitate perfectius. Nullus autem pro privato et proprio sui ipsius amore dicitur proprie charitatem habere. Oportet itaque ut amor in alterum tendat, ut charitas esse queat. [12]

Plenitudo verae bonitatis omne bonum in se comprehendit; ita in summa felicitate omnis iucunditas contineatur. Inde

necesse est itaque in summa felicitate charitatem non deesse... Non potest ergo esse amor iucundus si non sit mutuus. [13]

Amor igitur perfectissimus natura sua exigit plura supposita. Hic est ultima ratio, cur Spiritus S. a duabus personis spirari debeat.

In Richardi argumentatione amor perfectissimus est amor amicitiae, quo duo se invicem amant. Ex quo sequitur, ut tertia persona sec. amorem personalem spiretur. Pater diligit Filium et Filius Patrem, essentia divina solum mediante hypostasi attingitur, ergo modo contrario atque erat apud S. Anselmum,

Sed amor mutuus nondum est perfectissimus.

Quando duo se mutuo diligunt, et summi desiderii affectum invicem impendunt, et istius in illum, illius vero in istum affectus discurrit et quasi in diversa tendit, utrobique quidem dilectio est, sed condilectio non est. Condilectio autem iure dicitur, ubi a duobus tertius concorditer diligitur, socialiter amatur et duorum affectus tertii amoris incendio in unum conflatur. Ex his itaque patet quod in ipsa divinitate condilectio locum non haberet, si duobus tantum consistentibus tertia persona deesset. Non enim hic de qualicunque, sed de summa condilectione loquimur et qualem creatura a Creatore nunquam meretur. [14]

Amor mutuus duorum quasi dispergitur, et in diversa vergit, ideo- que ut summum gradum assequatur, tres personae necessariae sunt. Pater diligit Filium ita, ut iste secum tertiam personam amet et viceversa. [15] Sic Richardus ex conceptu perfectissimi et purissimi amoris necessitatem trium personarum in Deo deducit Dein iste amor solummodo immanens esse potest et non aliqua favorabilitas erga creaturas, ut Abaelardus somniavit.

Nova explicatio eloquentius prae ceteris proposita, fructus profundissimae contemplationis mysticae, quamvis pulchra et poetica, [16] hac maxime difficultate speculativa laborat, quod amorem inter creaturas purissimum et iucundissimum in Deum transfert. Essentia divina ex sese, ut ens absolutum, est etiam summa dilectio. Ex hoc capite D. Scotus in Victorinum maxime invectus est!

III. Attamen sententia Richardiana sua originalitate ei novitate plures theologos, etiam exellentiores subito ad se traxit. Ita indubia dependentia ostenditur apud Petrum Blesensem

Nimirum non est Deus singularis aut solitarius, quia trinus est unus; nec decebat solitarium esse aut suae beatitudinis consortem non habere. [17]

Simile effatum apud Guillelmum Altissidoriensem (+ ca 1231) reperitur.

Ubi enim erat summa beatitudo et summa iocunditas: nullo modo potuit deesse illud, quo nihil est gratiosius, nihil et iocundius: scilicet mutua caritas; sed mutua caritas non potest esse nisi inter plures personas. [18]

Totum conceptum Richardi educendi trinitatem personarum ex plenitudine amoris, sibi familiarem fecit Guillielmus Parisiensis (+ 1249), eximius discipulus huius scholae.

Sed et ipse amor tanto gratior sive magis gratuitus, quanto de puriori benignitate sive bonitate amantis purius et magis solitarie (id est gratuito) processit: et magis verus amor et magis proprius, quem motor extrinsecus non emit nec suast nec extorsit. [19]

Etiam Hugo Etherianus contra Graecos, negantes Filioque, pugnans argumento Victorini se munit:

Tale donum Spiritus S. est, quod charitas dicitur, per quam Pater diligit Filium et Filius diligit Patrem et aequaliter huiusmodi charitas communicatur Patri et Filio: nam qui diligitur debet diligenti «aequalem reddere affectionem, quia sincera et certa dilectio et ex aequali omnino ad invicem dilectione consistit. [20]

герб Йосиф Сліпий
PATRIARCA JOSYF SLIPYJ

Il sito è stato creato esclusivamente per la diffusione dell'eredità di Josyf Slipyj.
Non ha finalità commerciali né è orientato all'ottenimento di profitto.

bottom of page